Đến Quảng An (quận Tây Hồ - Hà Nội), đi giữa những đầm sen bát ngát sắp vào độ rộ bông, chợt nhớ đến những câu thơ của Nguyễn Quý Đức: “Huyền chưa nguyệt đài ngần ánh tuyết/Viện lồng hoa điệp biếc đầm sương/Sen xanh in trúc lung linh nguyệt/Vầng biếc mai hoa phảng phất hương”...

Chè Quảng An

Thanh khiết một nét ẩm thực

Ông Vũ Hoa Thảo - Chủ nhiệm Hợp tác xã nông nghiệp kinh doanh dịch vụ tổng hợp Quảng An - đón tôi từ đầu phố Tô Ngọc Vân. Xe máy chạy lòng vòng trong làng, rồi ra đến khu hồ sen bát ngát. Ông Thảo đưa tôi vào một căn nhà mái lá giữa đầm và từ tốn đi pha trà... Ấm trà pha được dăm bảy phút, ông Thảo châm vào chén. Tôi đưa lên mũi, một mùi thơm ngát vừa thanh khiết, vừa nhẹ nhàng... Nhấp môi, cảm giác nơi đầu lưỡi mình có cái gì đó vừa tan ra, ấm nóng, dễ chịu vô cùng. Ông Thảo cho biết, hiện HTX Quảng An có 423 hộ xã viên, nhưng trực tiếp ướp chè sen chỉ còn 14 hộ. Mùa sen rộ từ khoảng 20.5 đến hết tháng 8 dương lịch. Trong thời gian ấy, có khoảng 100 ngày mọi người phải làm việc cật lực. Ngày làm nhiều nhất, các xã viên HTX có thể thu hái, xử lý 1,2 vạn bông hoa. Quảng An có 4 đầm: Đầm Trị, đầm Thủy Sứ, đầm Đầu Đồng và cửa ao chùa Phổ Linh với diện tích hơn 15ha nên mỗi ngày có vài chục con người làm việc miết mài từ tờ mờ sáng. Hết mùa sen, xã viên lại chuyển sang trồng quất, trồng hoa...

Nhu cầu thị trường trong và ngoài nước ngày càng tăng, vì mỗi ngày thương hiệu chè sen Quảng An lại bay xa, nhưng theo ông Thảo, không thể tăng sản lượng chè, vì sau nhiều năm, diện tích hồ sen không tăng. Sen không phải là loại hoa trái nên càng không thể dùng phân bón hay biện pháp nào đó để tăng năng suất. “Chỉ có điều khác xưa là, trước các hộ ướp chè sen theo quy mô từng gia đình, nay chúng tôi ngồi cùng nhau, cùng làm trong quy mô HTX. Bao năm nay, nguồn chè vẫn lấy ở Thái Nguyên theo mối quen. Đây là loại chè sạch không phun thuốc nên chất lượng rất đảm bảo. Đến thời điểm này, hàng làm ra tôi chủ yếu xuất khẩu sang Pháp, Australia. Nói vậy để thấy, ngay cả ở Hà Nội, số người được thưởng chè sen Quảng An cũng không nhiều” - ông Thảo chia sẻ.

Tinh túy Tràng An

Mỗi năm, HTX Quảng An chỉ có khoảng 8 tạ chè để xuất khẩu với giá bán khoảng 6 triệu đồng/kg. Chè sen Quảng An đạt được độ thơm ngon khi được pha trộn theo tỉ lệ 6 lạng gạo ướp với 3kg chè. Ông Thảo bảo, nhiều nơi khác người ta cũng làm chè sen, nhưng tỉ lệ gạo ít nên chè không thơm ngon như ở Quảng An. Đặc biệt, thứ hoa ướp chè ở nơi khác không phải là giống sen Bách Diệp trăm cánh, có mùi thơm đặc biệt như đất này; đó là hoa quỳ hơn chục cánh, mùi cũng khác hẳn.

“Ngày 17.7.2012, HTX Quảng An được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu chè sen Quảng An. Việc này chúng tôi đã thai nghén từ năm 2008, sau quá trình vất vả với các loại thủ tục, giấy tờ. Được chứng nhận rồi, việc trước mắt chúng tôi muốn hướng là xây dựng thương hiệu cho mai sau. Các cụ đi trước để lại cho mình nghề thanh tao này, mình lại muốn giữ gìn cho con cháu...” - ông Thảo không giấu được niềm tự hào.

Hỏi cái gì khó nhất trong việc làm chè sen, ông Thảo bảo, có những yêu cầu khắt khe nhất định không được bỏ qua. Ví như hoa phải được thu hái từ sáng sớm, khi bông mới hé miệng vì khi đó còn nguyên hương. Khâu ướp, sao tẩm, sấy cũng đòi hỏi sự chỉn chu, tỉ mỉ. Tất cả được làm thủ công. Sấy: Vào gạo 3 ngày, để trong giấy can, bọc kín, đun soong nước to, ủ chè xung quanh 1 ngày. Đàn bà con gái làm chè nhất định phải sạch sẽ, thanh tịnh. Loài sen Bách Diệp này, mang đi nơi khác thì không còn mùi hương như nơi đây.

Chia tay, ông Thảo cho tôi 2 ấm chè sen ướp trực tiếp trong 2 bông sen Bách Diệp, cánh hoa đã thâm nâu. Vốn thích chè, tôi cẩn trọng nâng niu. Về nhà pha chè rồi nhâm nhi cùng người thân, càng thấy cái sự tao nhã, chậm rãi sống dậy trong mình. Nhớ chè Quảng An – hương Quảng An...

Ngọc Kít